
Iha Sistema Komputador (kompania Hardware no software), Hardware bele kompriende de’it kódigu mákina (iha forma 0 no 1) ne’ebé la iha sentidu ba utilizadór naivu ida.
Ita presiza sistema ida-ne’ebé bele atua hanesan intermediáriu no jere prosesu no rekursu hotu-hotu ne’ebé iha sistema ne’e.

Sistema Operasaun ida bele define hanesan interfase entre utilizadór no hardware. Nia mak responsavel ba ezekusaun prosesu hotu-hotu, Alokasaun Rekursu, jestaun CPU, Jestaun Files no servisu sira seluk.
Objetivu husi sistema operasionál ida mak atu fornese ambiente ida-ne’ebé utilizadór ida bele ezekuta programa sira ho maneira ne’ebé fasil no efisiente.
Estrutura Sistema Komputador
Sistema komputadór ida kompostu hosi:
Uza ema ne’ebé uza komputadór
Programa Aplikasaun (Kompilador, Baze Dadus, Jogu, Video player, Browser, etc.)
Programa Sistema (Shells, Editor, Kompilador, etc.)
Sistema Operasaun (Programa espesiál ida-ne’ebé atua hanesan interfase entre utilizadór no hardware)
Hardware (CPU, Disku, Memoria, etc)

Saida mak sistema operasaun ida halo?
1. Prosesu Jestaun
2. Prosesu Sinkronizasaun
3. Jestaun Memoria
4. CPU nia oráriu
5. Jestaun arkivu
6. Seguransa.